L-Istorja ta' San Gwann
miktuba minn Tony C. Cutajar
English version

Il-biċċa l-kbira mil-lokalità ta’ San Ġwann fiha bini relattivament modern għax anke l-parroċċa ilha mwaqqfa biss mill-1965. Iżda l-fdalijiet arkaeoloġiċi  li jeżistu f’dawn in-naħat juru li San Ġwann għandu storja antika li hi magħġuna sew fl-istorja nazzjonali ta’ Malta.

L-iktar fdalijiet antiki fil-lokalità huma r-raded tal-karrettuni li qegħdin fi Triq il-Mensija, qrib iż-żona ta’ Sant’ Andrija. L-oriġini ta’ dawn ir-raded, li jinsabu wkoll f’naħat differenti ta’ Malta, mhuwiex magħruf iżda jmorru lura żgur sa qabel il-Perjodu Puniku. Huwa maħsub li għandhom minn Żmien il-Bronż (2300-1000 Qabel Kristu). L-użu tagħhom ukoll mhuwiex magħruf iżda minn dejjem kienu maħsuba bħala mezz ta’ trasport. Il-preżenza ta’ dawn ir-raded tal-karrettuni turi li f’dawn in-naħat għandu mnejn li kienet tgħammar komunità ta’ bdiewa li kienu jagħmlu użu tal-widien fertili ta’ Wied Għomor, Wied il-Ballut u Wied Għollieqa. Dawn il-bdiewa setgħu kienu joqogħdu f’għerien bħal dawk li sa ftit ilu kien hemm wara s-Santwarju f’Tal-Mensija. Ġo Wied Għomor jinsabu ġebel megalitiċi simili għal dawk li kienu jintużaw fi żmien neolitiku.


Gebel ta' stil megalitiku f'Wied Ghomor

Din il-komunità ta’ bdiewa kompliet teżisti f’dawn in-naħat fis-sekli ta’ wara. Fost il-fdalijiet Rumani li nstabu hawnhekk kien hemm oqbra u ċisterni mgħottija li juru attività ħajja. L-iktar fdalijiet arkaeoloġiċi magħrufa huma dawk tat-Torri Ruman f’Ta’ Ċieda. Dan huwa wieħed minn serje ta’ tmien torrijiet ta’ difiża li nbnew madwar Malta f’xi żmien tas-seklu 3 Wara Kristu. Dan it-torri jkompli juri l-attività umana fir-reġjun minħabba l-fatt li kien jintuża bħala ċimiterju fil-perjodu Għarbi.

Il-konnessjoni Għarbija f’dawn in-naħat tidher ukoll fl-ismijiet semitiċi li għadhom jeżistu f’dokumenti notarili ta’ żminijiet medjevali. Fost dawn l-ismijiet insibu dawk Tal-Għargħar u l-Imsieraħ. L-ewwel isem juri li din il-lokalità kienet miżgħuda bis-siġar ta’ l-għargħar fil-perjodu Għarbi u li kienu spiss jinqatgħu biex jintużaw għall-injam. L-Imsieraħ kien ifisser spazji miftuħa li kienu komuni f’naħat għoljin bħal ma hu San Ġwann. Huwa maħsub li fil-perjodu medjevali hawn kienu jabitaw mill-inqas żewġ komunitajiet f’Raħal Tigan (qrib Wied Għollieqa) u Raħal Ġer (qrib ix-Xwieki, bejn Ta’ l-Għargħar u n-Naxxar). 

Ismijiet semitiċi oħra msemmija f’dokumenti notarili ta’ żminijiet medjevali huma t-tliet widien imsemmija fuq kif ukoll il-Kappara, Ħabel il-Għasfur, il-Ħirba ta’ l-Imnajdar, ta’ Għarnuqa, l-Andar ta’ Żerqa, tal-Berbri, ta’ Ġulbien, tal-Għul, tad-Dwiemes, Ħabel il-Ħofor, il-Ħofra tad-Demus, il-Ħrejba ta’ Bajdun, tal-Milfuq, tan-Nigem, Bir Werċ, tal-Minfes, ta’ Xmiexi, u oħrajn.

Fil-perjodu medjevali fir-reġjun ta’ l-Għargħar kienet teżisti l-knisja parrokkjali ta’ Santa Liena qrib it-Torri Ta’ Ċieda. Din il-knisja ġiet abbandunata fis-seklu 14 u l-fdalijiet tagħha huma msemmija fir-rapport tal-Viżitatur Apostoliku Mons. Petrus Dusina fl-1575. Dusina kiteb “Sanctae Helenae – Visitavit aliam Ecclesiam ruralem sub vocabulo Sanctae Helenae constructam in pertinentia Bircalcariae in contrata nuncupata Arar, quae alias dicitur fuisse parrochialis Ecclesia, habet altare, caret rectore, introitibus, portis ligneis, et omnibus alijs necessarijs ex devotione Michael Borgiu in eadem die festivitatis celebrare facit missam tantum, non celebretur amplius, nisi postquam fuerint factae portae ligneae.” F’dan ir-rapport insibu wkoll referenzi għal knejjes oħra fin-naħat ta’ l-Għargħar u dawn kienu ddedikati lil Santa Margerita, Sant’ Andrija, San Bartilmew u San Leonardu. Din l-aħħar kappella, li tinsab fil-Mensija, illum hija magħrufa bħala l-kappella tal-Lunzjata u hija assoċjata ma’ leġġenda medjevali ferm popolari. F’dan il-perjodu l-lokalità kienet taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-parroċċa ta’ Birkirkara.

Wara li l-gżejjer Maltin ġew f’idejn l-Ordni ta’ San Ġwann fl-1530 u speċjalment wara l-Assedju l-Kbir ta’ l-1565 kien hawn iżjed sigurtà kontra l-attakki spissi tat-Torok li kienu jġibu ħerba sħiħa fost dawk li kienu jgħammru fin-naħat ta’ l-Għargħar. Dan wassal biex kibret il-popolazzjoni fil-lokalità, kif jidher mit-twaqqif ta’ kappelli oħra bħal dawk ta’ San Ġwann ta’ l-Għargħar (ċ.1646) u dik iddedikata lil San Filippu u San Ġakbu (ċ.1730). Bini ieħor li tela’ fi żmien il-Kavallieri kien ir-razzett magħruf bħala t-Torri Lanzun (ċ.1713).  

L-għolja ta’ l-Għargħar li tħares fuq il-Port il-Kbir ma damitx ma saret post strateġiku ta’ għassa għas-suldati Maltin li kien qed jimblokkaw it-truppi Franċiżi fil-Belt Valletta fl-1798-1800. Ir-razzett ta’ Xindi, fi Triq San Ġiljan, sar il-kwartier ġenerali tal-kaptan magħruf Vinċenzo Borg imlaqqam Brared. Il-battaljun tiegħu kien magħmul minn madwar 568 suldat minn Birkirkara u l-Mosta. F’azzjoni militari fit-2 ta’ Settembru 1798, huma ħadu taħt idejhom żewġ kanuni ta’ 18-il libbra li wieħed minnhom intuża biex isaħħaħ l-għassa fil-Kappara.

Il-kwiet fil-pajjiż fis-seklu 19 għen biex tikber il-popolazzjoni fil-lokalità ta’ l-Għargħar. Il-gvern kolonjali Ingliż ħaseb biex iwaqqaf il-Korp ta’ Difiża Ċivili u jibni mitħna tad-dqiq taħt l-art fl-1950 f’dawn in-naħat anke jekk hawnhekk ftit li xejn inħass ir-riżultat tat-Tieni Gwerra Dinjija. Din il-mitħna kienet waħda minn tmienja li nbnew f’Malta u Għawdex biex jilqgħu kontra xi attakk nukleari u biex tkun żgurata provvista adegwata ta’ dqiq fil-pajjiż.

Fil-ħamsinijiet bdiet paġna ġdida fl-istorja tal-lokalità bil-wasla tal-Patrijiet Kapuċċini li ħadu ħsieb jibnu kunvent u knisja ġdida ddedikata lill-Madonna ta’ Lourdes. Din infetħet għall-pubbliku fl-1959 u saret parroċċa fl-1965. Fl-1970 il-Kumitat Ċiviku talab biex dan il-lokal li kien beda jissejjaħ l-Imsieraħ isir magħruf bħala San Ġwann mill-kappella antika ta’ San Ġwann ta’ l-Għargħar li kienet taqdi l-ħtiġijiet tar-residenti qabel inbniet il-knisja parrokkjali. 




Tqieghed ta' l-ewwel gebla tal-knisja tal-Madonna ta'  Lourdes

L-Att tal-Kunsilli Lokali ta’ l-1993 identifika lil San Ġwann bħala distrett separat bl-awtorità statutorja ta’ gvern lokali. L-ewwel Kunsill ta’ San Ġwann ġie elett fis-16 ta’ April 1994 bis-Sur Antoine Cesareo bħala l-ewwel Sindku. L-elezzjonijiet għall-Kunsilli Lokali jsiru kull tliet snin.


Website design
 email us  email